توسط
دهمین نکوداشت استاد جلیل ضیاءپور، نگارخانه برگ، ۱۹ آبان ماه ۱۳۸۸
مراسم دهمین سال خاموشی جلیل ضیاءپور، به همت و تلاش بیوقفهی جناب آقای حسن حامدی (مدیر مسئول دو هفته نامهی هنرهای تجسمی تندیس) با عنوان «نکوداشت استاد جلیل ضیاءپور» در نگارخانه برگ، مورخ ۱۹ آبان ماه ۱۳۸۸ ساعت ۱۵ تا ۱۸ برگزار شد.
در این مراسم که هشتمین نشست پژوهشی هنر از سلسله نشستهای برگزار شده توسط حسن حامدی و نگارخانه برگ محسوب میشد، پرویز کلانتری (نقاش، نویسنده)، توکا ملکی (پژوهشگر، نویسنده) و عباس مشهدیزاده (طراح معمار، مجسمهساز) دربارهی ضیاءپور سخن گفتند.
پرویز کلانتری
به گزارش خبرنگار هنرهای تجسمی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، پرویز کلانتری هنرمند نقاش ۱۸ آبان ماه در نشست تخصصی هماندیشی هنر در «گالری برگ» دربارهی جلیل ضیاءپور پدر نقاشی نوین ایران سخن میگفت، ادامه داد: ضیاءپور پرچمدار نقاشی مدرن در ایران محسوب میشود. نقاشی معاصر ایران به نوعی از دورهی کمالالملک آغاز میشود که تحت تأثیر هنر رنسانس از اروپا به ایران که هیچ آشنایی با چنین نقاشی نداشت آمده است و از این جهت نوعی تحول در عرصهی مدرن محسوب میشد.
کلانتری تصریح کرد: هنر مدرن به عنوان هنر قرن بیستم بعد از جنگ جهانی دوم از طریق جلیل ضیاءپور که از پاریس به ایران آمده بود، راهاندازی شد. او با تشکیل انجمن «خروس جنگی» آنقدر بر هنرجویان آن زمان تأثیر گذاشته بود که همهی ما فکر میکردیم، باید با هر آنچه شکل ابتذال دارد، بجنگیم.
این هنرمند نقاش با عجین خواندن فضای انجمن خروس جنگی در آن زمان مطرح کرد: این گروه وقتی نمایشگاه میگذاشتند، کار به جنگ و دعوا میکشید و به نوعی سنتگراها تحمل حرفهای ضیاءپور را در زمینهی هنر مدرن نداشتند. در حالی که ضیاءپور با مطرح کردن اسم پیکاسو و مکتب کوبیسم در ایران شناخته شده و سروصدا به پا کرده بود.
او خاطرنشان کرد: تجدد ستیزی در ایران پیشینهای هزار ساله دارد، اما اتفاق عجیب در این بود که فردی همچون ضیاءپور که پدر هنر مدرن در ایران محسوب میشود بعد از مدتی دچار تغییراتی میشود.
ایران در آن سالها در حال پوستاندازی بود و به نوعی از دورهی فئودالیسم به سرمایهداری ملی تغییر شکل میداد و دفترهای نمایندگی کالاهای مختلف در ایران راه افتاده بود. به موازات آن با ورود کالاهای فرهنگی غرب و تجدد نمایندههایی همچون کوبیسم و غیره در کشور توسط هنرمندان ایجاد شده بود.
او با اشاره به فعالیتهای جلیل ضیاءپور در این مقطع زمانی یادآور شد: ضیاءپور کاری کرد تا با این سنتستیزی راه را برای نسلهای بعدی باز کند. اما او به زودی دچار تغییر و تحول عجیبی شد و همچون تمام هنرمندان بزرگ تاریخ در برابر پرسشهای جدی قرار گرفت.
کلانتری با تفسیر این پرسشها عنوان کرد: ضیاءپور در برابر پرسش من که هستم و چه میکنم؟ سفرهای متعددی را در تمام نقاط کشور آغاز کرد و در این بیابانگردیها متوجه مسائل بسیاری شد. زیرا رفته بود تا ببیند که هست و کجا ایستاده است. او در این سفرها زندگی چادرنشینها را در نقاشیهایش تصویر کرد و بعدها نمونهی این آثار را من در موزهی مردمشناسی که به کوشش هانیبال در خیابان ارامنه شکل گرفته بود، دیدم.
این هنرمند نقاش در بخش دیگری از این جلسه با اشاره به سفر ضیاءپور به شهر کرمان یادآور شد: در آن زمان ضیاءپور به حمام ابراهیمخان میرود و با دقت فرسکهای دورهی قاجاری را با تصویری از جنگ رستم و دیو سپید تصویر میکند. در حالی که او کسی است که سالها با سنتگراها جنگیده است، اما در برابر سؤالی که ذهنش را مشغول کرده دست به تحقیق میزند و همین سؤال است که نتیجهاش آجرکشیها و ساختارهای نقاشیهایش میشود.
او متذکر شد: ضیاءپور در بخش دیگری از سفرهایش متوجه تاریخ و اساطیر ایران زمین میشود و در راستای همین سفرها با همکاری ادارهی فرهنگ و هنر وقت نمایشگاههای استانی را بدون هیچ کم و کاستی برپا میکند و بعد از آن همکاری خود را در «بنیاد شاهنامه» و در کنار «بهروز گلزاری» آغاز میکند.
او گفت: توجه به اساطیر ایرانی ضیاءپور را متوجه شاهنامه میکند، اما متأسفانه کار این بنیاد دوام پیدا نکرد و چه بسا اگر فعالیت او ادامه داشت، امروز کارهای بینظیری از شاهنامه میدیدیم.
کلانتری عنوان کرد: ضیاءپور در ادامهی تحقیقات خود به تاریخ ایران و فعالیتهای پژوهشی میرسد و همین زمان کتاب سرنوشتساز «لباس ایران» را منتشر میکند. او با دقت و موشکافی خیاطی این لباسها را بررسی کرده و تمام جزئیات این حوزه را در کتابی مدون میکند، از اینرو به اعتقاد بنده جلیل ضیاءپور به معنای واقعی کلمه یک روشنفکر و یک هنرمند انقلابی محسوب میشود.
این نقاش در پایان سخنان خود گفت: روشنفکر کسی است که با طرح پرسش زندگی میکند، همانطور که ضیاءپور در سراسر زندگیاش به دنبال یافتن پاسخهایی برای سؤالهای متعدد بود و از این جهت نقاش انقلابی محسوب میشود که توانست شیوههای قدیمی را دور بریزد و شیوهای نوین خلق کند.
به گزارش ایسنا، در بخش دیگری از این نشست توکا ملکی به شرح ویژگیهای تأثیرگذاری جلیل ضیاءپور در زمان فعالیتاش پرداخت.
توکا ملکی
او بیان کرد: جلیل ضیاءپور در زمان خود حرف و سخنی تازه دارد و به دنبال دعوا و جدال نیست، بلکه همچون سایر خروسجنگیها با عقبگرایی مبارزه میکند و در عصر خود به عنوان خروسجنگی نقاشی فعال است.
ملکی ادامه داد: ضیاءپور از پیشکسوتان نقاشی نوگراست که با شهامت و جسارت و پایمردی و مبارزهی جانانه با کهنهپرستی و واپسگرایی مبارزه میکند و در سال ۱۳۲۸ خود را به عنوان آغازگر نقاشی نوگرا معرفی و انجمن خروس جنگی را که مجموعهای پیشرو درعرصهی هنری بود، تأسیس میکند.
این مترجم در بخش دیگری از صحبتهایش مطرح کرد: در آن زمان تمام جدالهای نو و کهنه به حساب نیما و جلیل ضیاءپور نوشته شد، ولی آیا آنها به معنای واقعی کلمه «خروس جنگی» محسوب میشدند؟ پاسخ این سؤال منفی است، زیرا هر دو محافظهکارتر از آن بودند که خروسجنگی واقعی محسوب شوند و البته این توضیح به معنای منفی نیست، زیرا آنها ادامهی راستین و تکاملیافتهی صورت کهن بودند و صد مانع را در مسیر خود شکستند تا راهی تازه را به همرهان خود نشان دهند.
این پژوهشگر هنر تصریح کرد: ضیاءپور با احتیاط فرم بصری را دگرگون میکند، اما او در شرایطی کار میکند که پیروانش پیکاسوتر از پیکاسو هستند و لازمهی حرکتشان گام به گام رفتن محسوب میشود. زیرا جامعه در آن زمان و در بستر سنت تاب جنگ و جدل را ندارد.
توکا ملکی در بخش پایانی سخنانش مطرح کرد: ضیاءپور از سال ۱۳۲۳ تا زمان مرگش حدود ۳۰ اثر خلق کرده، اما در این میان آثار دههی ۷۰ او نوگراتر از سایر آثارش محسوب میشود.
در خاتمه عباس مشهدیزاده، هم در سخنانی بسیار کوتاه ضمن توضیحاتی در خصوص ضیاءپور اعلام کرد: من باید نکتهای را متذکر شوم و مسئولیت آنچه را که گفتهام به عهده میگیرم.
جاهایی گفته شده که برپادارندهی هنرستان هنرهای زیبای تهران کسی غیر از ضیاءپور بوده است اما من اینجا اعلام میکنم که جلیل ضیاءپور
عباس مشهدیزاده
تنها برپادارندهی هنرستان هنرهای زیبای تهران در سال ۱۳۳۲ بوده است که در محلهی پل چوبی تهران تأسیس شد.
در پایان این مراسم که در حیاط عمارت عینالدوله برگزار شد، فیلمی به مدت ۲۰ دقیقه از ضیاءپور نمایش داده شد و پس آن مدعوین از نمایشگاه عکس و وسائل شخصی ضیاءپور که متعلق به آرشیو خانوادهی ایشان بود بازدید کردند.
متون سخنرانی و مقالهی پرویز کلانتری و توکا ملکی را میتوانید در بخش «یادمان» در سایت مطالعه فرمایید.
منبع: خبرگزاری ایسنا
