توسط مقالهی افسانه منفرد، با عنوان «خروس جنگی»، دانشنامه آنلاین پارس داک، ۱۵ دی ماه ۱۳۸۷
لوگوی انجمن خروس جنگی، طراحی استاد جلیل ضیاءپور، ۱۳۲۷
نام انجمنی هنری و مجلهای در اواخر دهۀ بیست و اوایل دهۀ سی شمسی در تهران. تغییر وضع سیاسی و دگرگونی جوّ فرهنگی توأم با آن – که ناشی از ورود نیروهای متفقین (۱۳۲۰ش/۱۹۴۱) به ایران بود – هنرمندان را به آزمودن شیوههای گوناگون، از خیالپردازیهای سوررئالیستی تا شکلبندیهای انتزاعی، سوق داد. گزینش این عنوان از سوی اعضای انجمن نیز نشاندهندۀ ستیهندگی این گروه در برابر سبک و سیاق قدیم رایج در هنر و ادب بود.
این انجمن نخستین بار با گردهمایی گروهی از نقاشان و موسیقیدانان و شاعران و ادیبان در کارگاه نقاشی جلیل ضیاءپور، پس از بازگشت وی از نخستین سفرش به فرانسه، در ۱۳۲۷ش شکل گرفت. افزون بر ضیاءپور، دیگر بنیانگذاران این انجمن عبارت بودند از: منوچهر شیبانی شاعر و نقاش؛ غلامحسین غریب داستاننویس و موسیقیدان؛ و حسن شیروانی، نمایشنامهنویس. بهتدریج این انجمن، با برگزاری جلسات بحث و گفتگو دربارۀ هنر نو، مرکز تجمع هنرمندان نوگرا شد. انجمن نمایشگاه هایی نیز از آثار اعضا یا هنرمندان جوان برپا میکرد.
سرانجام انجمن مجلهای به نام خروس جنگی منتشر کرد که شمارۀ نخست آن با شعر «از شهر صبح» نیما یوشیج آغاز میشد. از همان ابتدا در تهیۀ مطالب نوعی تقسیم کار، بر اساس ذوق و حوزۀ فعالیت، میان اعضای انجمن به چشم میخورد که تا آخرین شماره کم و بیش ادامه یافت؛ بدینترتیب که ضیاءپور مقالات دربارۀ نقاشی (برای نمونه رجوع کنید به خروس جنگی، ش ۱، ص ۱۲ـ۱۵، ش ۲، ص ۱۳ـ۱۸، ش ۳، ص ۳ـ۱۸، ش ۴، ص ۳۱ـ۴۱)، غریب مطالب مربوط به ادبیات داستانی (برای نمونه رجوع کنید به خروس جنگی، ش ۱، ص ۱۶ـ۳۰، ش ۲، ص ۳ـ۱۰، ش ۳، ص ۳۶ـ۶۳، ش ۴، ص ۲۱ـ۳۹) و شیروانی نمایشنامه و نقد تئاتر (برای نمونه رجوع کنید به خروس جنگی، ش ۱، ص ۳۱ـ۴۵، ش ۲، ص۳۰ـ۳۵، ش ۳، ص ۲۳ـ۳۴، ش ۴، ص ۶ـ۱۷) را تهیه میکردند. در هر شماره نیز اشعاری از نیما (رجوع کنید به خروس جنگی، ش ۳، ص ۱ـ۲، ش ۲، ص ۱، ش ۴، ص۳۰) و شیبانی (برای نمونه رجوع کنید به همان، ش ۴، ص ۱ـ۵، ش ۲، ص۲۰ـ۲۴، ش ۳، ص ۳۵) بهچاپ میرسید. ضمن آنکه مقالهای از مرتضی حنانه در حوزۀ موسیقی (رجوع کنید به همان، ش ۱، ص ۳ـ۷)، گویای همکاری هنرمندانی جز اعضای انجمن با نشریۀ مذکور بود. دورۀ اول مجلۀ خروس جنگی، به سردبیری جلیل ضیاءپور، دو هفته یک بار منتشر میشد و در مجموع، از ۱۳۲۸ تا ۱۳۲۹ش پنج شماره از آن انتشار یافت. روی جلد همۀ شمارهها، تصویر خروسی در حال خواندن بود که ضیاءپور آن را کشیده بود. مجله در این دوره، با وجود نوآوری، لحنی نسبتاً محافظهکارانه داشت و هدف آن «بالابردن سطح معرفت عمومی» بود. آیدین آغداشلو از هنرمندان دیگری، همچون حسین کاظمی، جواد حمیدی، محمود جوادیپور و احمد اسفندیاری، در کنار اعضای انجمن، نام برده و آنان را نه تنها اشاعهدهندۀ نقاشی مدرن، بلکه آغازکنندگان چالش مدرنیسم و رواجدهندگان مفهوم جدید نقاشی و «شیپورچی آغاز نبرد» نو و کهنه دانسته است که با تلاش و مبارزه و رنج بسیار، دستکم اصطلاح «مدرنیسم» را جا انداختند. در این سالها نوگرایان تندروتری به انجمن پیوستند که شاخصترین آنان هوشنگ ایرانی، نیما یوشیج، سهراب سپهری و بهمن محصص (نقاش و کاریکاتوریست) بودند. در این سالها انتشار دورۀ دوم مجلۀ خروس جنگی، با بیانیۀ هنری و ادبی «سلاخ بلبل» در سیزده بند، که عمدتاً نوشتۀ هوشنگ ایرانی و بیانکنندۀ آرای او بود، آغاز شد. در این بیانیه آمده است : «هنر خروس جنگی، هنر زنده ماست. این خروس تمام صداهایی را که بر فراز هنر قدیم نوحهسرایی میکنند خاموش خواهد کرد» و در آن تأکید شده است که هنر نو «با صمیمیت با درون» و به عنوان «گذرگاه آفرینش» و «گسیختن قراردادها» و «تکیه تفکر هنرمند بر دانش نوین»، «نبرد بیرحمانه بر ضد تمام سنن و قوانین هنری گذشته» و «نابودی کلیه مجامع طرفدار هنر قدیم» را شعار خود میداند. در این دوره، جلیل ضیاءپور از عضویت در هیئت تحریریه کناره گرفت.
دورۀ دوم در چهار شماره، از اول اردیبهشت تا ۱۵ خرداد ۱۳۳۰، منتشر شد و با توقف انتشار آن، اخلاف انجمن در ۱۳۳۲ش، نشریۀ پنجه خروس را، به سردبیری بهمن محصص، بنیان نهادند که آن نیز عمر کمی داشت.
نحوۀ نگرش و روحیۀ بانیان این انجمن تأثیری جدّی در فضای هنری آن روزگار نهاد، چنانکه عبارت «جیغ بنفش»، از یکی از سرودههای هوشنگ ایرانی به نام «کبود»، تا مدتها کنایهای برای اشاره به شعر نو و آثار شاعران نوگرا بود. در هنرهای تجسمی نیز نظریات انجمن، در دهۀ چهل شمسی راه را برای آنچه آغداشلو هنر مدرن ایران نامیده است گشود.
منبع: دانشنامه آنلاین پارس داک
